Wat er speelt: krapte, vergrijzing en toenemende druk

Volgens onderzoek van A&O fonds Gemeenten hebben gemeenten te maken met drie “onvermijdelijke ontwikkelingen”: de arbeidskrapte blijft, de vergrijzing zet door en de druk op medewerkers zal toenemen. De NOS meldt op basis hiervan dat naar verwachting binnen tien jaar ongeveer een derde van het huidige gemeentelijke personeel uitstroomt door pensioen.

Gevolg in de praktijk: projecten kunnen vastlopen

Gemeenten staan voor een dubbele opgave: nieuw personeel aantrekken én voorkomen dat lopende projecten stilvallen door gebrek aan gekwalificeerde mensen. In Utrecht en Arnhem leidde dit al tot knelpunten; Arnhem geeft aan dat projecten rond de energietransitie en bijvoorbeeld het opknappen van een winkelcentrum stil kwamen te liggen.

Praktische aanpakken die gemeenten nu al uitproberen

Er zijn voorbeelden van oplossingen waar gemeenten mee experimenteren om het gat tussen uitstroom en instroom te overbruggen:

• De gemeentepool (Arnhem): mensen worden aangenomen op motivatie en vaardigheden, niet op één specifieke vacature. Ze kunnen vervolgens binnen de organisatie op verschillende projecten ervaring opdoen en doorstromen.
• De pilot ‘Doorwerkambtenaar’ (Westland, Rijswijk, Midden-Delfland en Maassluis): ambtenaren krijgen de mogelijkheid om na hun pensioen (parttime) door te werken. In het artikel wordt dit gekoppeld aan het behoud van kennis en ervaring én het ondersteunen van inwerken en overdracht naar nieuwe collega’s.

Salaris en instroom zijn belangrijk, maar niet het enige knelpunt

Kleinere gemeenten hebben vaak meer moeite hebben met het aantrekken van personeel dan grote gemeenten, onder meer omdat grotere gemeenten voor dezelfde functies soms hogere salarissen kunnen bieden. Ook zijn salarissen bij gemeenten over het algemeen lager dan in het bedrijfsleven, zeker bij kraptefuncties, terwijl ruimte voor flinke verhogingen beperkt is door cao, publieke middelen en budgetdruk. Arbeidsvoorwaarden en instroommaatregelen zijn dus belangrijk, maar zonder aandacht voor de interne organisatie blijven knelpunten bestaan.

Van brandjes blussen naar een werkorganisatie die mensen vasthoudt

Juist als het lastig is om snel veel nieuwe mensen te vinden, is het belangrijk om het beschikbare vakmanschap zo goed mogelijk te benutten én te behouden, en om kennis niet “weg te laten lopen” met uitstroom. Dat vraagt om:

• Rollen, mandaat en eigenaarschap helder maken: leg vast wie beslist, wie uitvoert en wanneer specialistische expertise wordt ingezet. Zo gaat schaarse tijd naar de juiste dossiers.
• Werkstroom strak organiseren: stuur op instroom, prioritering en capaciteit, met expliciete “stop-doing”-keuzes. Dat houdt de werkdruk beheersbaar.
• Onboarding die snel laat landen: vaste buddy, 30-60-90 dagen aanpak en duidelijke kwaliteitsnormen per functie.
• Kennis borgen met een KMS: één centrale bron voor werkwijzen, formats en besluiten, met eigenaarschap en beheerprocessen.
• Leiderschap dat focus en rust brengt: prioriteiten bewaken, knopen doorhakken en ad-hoc werk begrenzen.
• Ontwikkelpaden die behoud vergroten: concrete groeipaden (verbreden/verdiepen) en interne mobiliteit als alternatief voor uitstroom.
• Overdracht structureel verankeren: vaste ritmes voor kennisoverdracht en inwerken; benut ervaren krachten en doorwerkers voor borging.
• Integratorrollen voor samenhang: end-to-end regie tussen beleid, uitvoering en bedrijfsvoering om versnippering en herstelwerk te voorkomen.

De toegevoegde waarde van Experts in Bedrijfsvoering

De genoemde voorbeelden laten zien dat gemeenten al zoeken naar slimme manieren om instroom en behoud te versterken. Onze toegevoegde waarde zit vooral in de inrichting van de organisatie van werk: het verbinden van mens, proces en cultuur zodat vakmanschap beter tot zijn recht komt, medewerkers zich gesteund voelen en kennis structureel wordt geborgd. Vanuit gastvrijheidsdenken kijken we mensgericht én bedrijfskundig: professioneel, betrokken en met focus op duurzame continuïteit.

Interesse gewekt? Neem contact met ons op om kennis te maken en te verkennen hoe betere organisatie van werk en kennisborging kan bijdragen aan het benutten én behouden van vakmanschap binnen jouw gemeente.

‍